Położenie
Walory przyrodnicze i geologiczne rezerwatu
Przyroda nieożywiona
Walory turystyczne okolic rezerwatu
Legendy i podania ludowe
Michniów w czasie II wojny światowej
Szlaki turystyczne


Oglądając programy telewizyjne, bardzo często można napotkać barwne reportaże z różnych stron świata. Wówczas naszą uwagę przykuwają egzotyczne rośliny i niebezpieczne zwierzęta, których w naturze, w ogromnej większości nie będziemy oglądać. Kusi jednak wizja spotkania z nimi oko w oko. I kiedy już zaczynamy się pakować, szykować na ekscytujące wojaże, przychodzi nam do głowy myśl, czy przypadkiem nie lepiej by było zwiedzić najpierw to, co ma nam do zaoferowania nasz region. Wymaga to znacznie mniejszych nakładów finansowych i jest mniej niebezpieczne. Nie trzeba wtedy zamieniać wygodnego mieszkania na duszną klitkę w odległym, często nieklimatyzowanym hoteliku. Należy dostrzegać piękno wszędzie i niektórzy zdziwią się na pewno, ile rezerwaty okolic Skarżyska mają nam do zaoferowania. Tuż obok Skarżyska rozciąga się Sieradowicki Park Krajobrazowy, a w nim rezerwat Kamień Michniowski, o którym będzie tu mowa.

Położenie i cele ochrony rezerwatu "Kamień Michniowski"

Kamień Michniowski

Kamień Michniowski wart jest ochrony, gdyż występuje tu las o cechach lasu puszczańskiego oraz malownicze wychodnie skalne piaskowców dolnodewońskich. O ochronie prawnej zadecydowało Ministerstwo Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego w dniu 11 października 1978 roku. Jego nazwa wzięła sięod góry o nazwie Kamień Michniowski (o wysokości 435, 4 m n.p.m.), którą otacza rezerwat. Jest to niewielki obszar, bo liczący sobie jedynie 10.50 ha.
Wedlug podzialuadministracyjnego rezerwat zlokalizowany jest w: województwie Świętokrzyskim - gmina Bodzentyn - miejscowość Wzdół Rządowy a według podziału leśnictw znajduje się w Nadleśnictwie Suchedniów - leśnictwo Kamionka. Celem ochrony tego rezerwatu jest zachowanie jego struktury i wielkości naturalnych, wielogatunkowych zbiorowisk leśnych i wychodni skał piaskowca.

Walory przyrodnicze i geologiczne rezerwatu


Kamień jesienią

Las na terenie rezerwatu jest mieszany, wyżynny, z żyznym siedliskiem. Dominuje w nim naturalnie odnawiająca się jodła - niektóre egzemplarze mają ponad 130 lat, co kwalifikuje je jako pomniki przyrody. Inne drzewostany to sosna i buk. Wyższe partie oceniono na około 90 lat. Warstwę dolną drzew tworzą świerki, leszczyna, jarzębina czy trzmielina, zaś runo tworzą chociażby kosmatka owłosiona, jastrzębiec kosmaczek, gajowiec żółty, majownik dwulistny czypaprocie: wietlica samicza, nerecznice -samcza i krótkolistna. Świat zwierząt na terenie samego rezerwatu trudno jest określić. Jednak nie odbiega on od świata zwierząt występującego w całym Sieradowickim Parku Krajobrazowym. Jest bardzo różnorodny - od owadów po ssaki. Na tych terenach można spotkać: płazy: żaby, ropuchy, rzekotkę drzewną gady: jaszczurki zwinkę i żyworódkę, padalca, żmiję zygzakowatą, zaskrońca ptaki: dzięcioły, sikorki, jaskółki, kruka, kosa ssaki: lisa, zająca, sarnę, jelenia, jeża, kunę, łasicę

Przyroda nieożywiona


Najistotniejszą osobliwością przyrodniczą rezerwatu jest wychodnia skalnych bloków dolnodewońskich piaskowców kwarcytowych o długości około 200 m z interesującą roślinnością naskalną i "Jaskinią Ponurego". Jaskinia położona jest w pasie przygrzbietowych i zboczowych skałek na zachodnim grzbiecie odchodzącym od szczytu Kamienia Michniowskiego (w odległości około 350m na zachód od kulminacji szczytowej).Obiekt jest najdłuższą jaskinią pseudokrasową w regionie świętokrzyskim. Dopiero niedawno w 1996 roku został opisany w literaturze. Otwór główny jaskini tworzy szeroki na 6 metrów i wysoki (do 2 m) okap w obrębie ściany progu skalnego. Okap gwałtownie zwęża się i przechodzi w krótki, wznoszący się w górę korytarz z kominem w stropie. Wylot tego trudno dostępnego komina stanowi górny otwór jaskini. Na początku korytarza w kierunku północno-zachodnim odchodzi niska, wydłużona pustka, wypełniona gruzem, który po 3 m uniemożliwia przejście. W końcowej części korytarz rozwidla się. Odnogi odchodzące prawie na wprost i w prawo są krótkie. Natomiast korytarzyk biegnący w kierunku północno-zachodnim ma długość 6 m i doprowadza do wznoszącego się nieco w górę rozszerzenia - Salki z Korzeniami. Jaskinia powstała w wyniku ruchów grawitacyjnych, pękania szczelin oraz częściowo procesów wietrzenia. Na ścianach występują grzybkowe formy naciekowe oraz cienkie polewy zbudowane z tlenkowych minerałów żelaza. W Salce z Korzeniami w materiale zwietrzelinowym występują korzenie drzewa, a na powierzchni ścian grzyby pleśniowe i niebiesko-zielone sinice (Cyanophyta). Faunę reprezentują pająki, motyle z rodziny miernikowców (Geometridae) oraz chruściki (Trichoptera). Odwiedzają ją też małe ptaki. W jaskini znajdowali schronienie powstańcy 1863 roku. Znaleziono w niej ponoć szablę powstańczą zawiniętą w szmaty ( przekaz ustny mieszkańca pobliskich Celin). W czasie II wojny światowej jaskinia była wykorzystywana jako kryjówka przed hitlerowcami przez Żydów. Jednak nie uchroniło to ich od śmierci, gdyż zostali zamordowani tam przez Polaków w celach rabunkowych. Przebywali w niej także partyzanci ze zgrupowania AK "Ponurego" i stąd wzięła się jej nazwa.

Jaskinia Ponurego

Walory turystyczne okolic rezerwatu


Malowniczo położona wśród lasów wieś Michniów pełna jest miejsc, które każdy Polak powinien zwiedzić, przez wzgląd na pamięć o dramatycznych wydarzeniach, jakie rozegrały się tu podczas II wojny światowej. Miejscowość ta jest ważnym świadectwem zdarzeń historycznych. Upamiętnia je między innymi Izba Pamięci Narodowej. Tutaj obejrzeć możemy ekspozycję, dotyczącą martyrologii wsi polskiej, a także wysłuchać z taśmy magnetofonowej relacji osób cudem ocalałych z pacyfikacji. Obok Izby Pamięci znajduje się zbiorowa mogiła pomordowanych przez hitlerowców. Nad nią góruje rzeźba suchedniowianina pana Miernika -Pieta Michniowska - pomnik z brązu, przedstawiający Matkę Polkę w świętokrzyskim stroju ludowym, opłakującą poległego syna -partyzanta. Następnie zobaczyć trzeba Sanktuarium Wsi Polskiej, wybudowane w postaci krętej Drogi Krzyżowej, wzdłuż której widnieją nazwy wszystkich, ponad 800, spacyfikowanych przez hitlerowców polskich wsi. Z pomników przyrody uwagę zwraca znajdujący się przy drodze wiodącej z Suchedniowa do Michniowa, ponad 300 - letni dąb w lesie koło wsi. Naprzeciwko niego, po drugiej stronie ulicy, widzimy pomnik, poświęcony pomordowanym leśnikom.

MauzoleumDroga Krzyżowa
Pomnik Leśników

Legendy i podania ludowe


Samą górę Kamień Michniowski odwiedzić warto ze względu na ciekawe podanie na jej temat, krążące wśród mieszkańców okolicznych wsi - związane zapewne z prasłowiańskim kultem boga podziemi, możliwe, że także z ofiarami jemu składanymi, później zaadaptowane do motywów chrześcijańskich. Według niego jaskinię w skale Kamienia Michniowskiego miał zamieszkiwać diabeł. Różnił się tym od innych diabłów, jak wieść gminna niesie, że chodził odziany w czerwone majtki. Stwór w każdą niedzielę rano opuszczał swą kryjówkę, siadał na kamieniu, wyjmował skrzypce i zaczynał na nich grać. Melodia ponoć była taka piękna, że kusiła wszystkich ludzi, którzy nie poszli w niedzielę do kościoła albo udawali się do źródła "Burzący Stok" po wodę - według mieszkańców Michniowa posiadającą moc uzdrowicielską. Gdy zwabiony cudowną muzyką człowiek zbłądził w pobliże jaskini, diabeł porywał go i wciągał w jej czeluście. Takich nieszczęśników nigdy już nie odnajdywano. Opuszczając Michniów i wspinając się na górę Barbarkę, powinniśmy zwrócić uwagę na kapliczkę św. Barbary. Niegdyś krążyły wśród miejscowej ludności legendy o skarbie, ukrytym pod nią w XVII wieku przez czterech braci - uciekinierów przed najazdem szwedzkim. Bracia owi mieli zakopać skarb w trumnie, niby nieboszczyka, a na tym "grobie" postawić kapliczkę. Ponoć na początku XX wieku do Michniowa przyjechało kilkoro ludzi z Warszawy, którzy prowadzili tajemnicze poszukiwania w okolicach kapliczki. O wynikach ich poszukiwań jednak nic bliższego nie wiadomo. Z góry Barbarki mamy okazję podziwiać jeden z najpiękniejszych widoków w naszym regionie - widok na Pasmo Klonowskie, Łysogóry, Wzdół Rządowy, a także Bodzentyn.

Michniów w czasie II wojny światowej

Okres II wojny światowej to czas wzmożonego ruchu partyzanckiego na górze Kamień Michniowski i we wsi Michniów. Na terenach tych przebywali tak znani działacze Polski Walczącej jak Jan Piwnik (pseudonim Ponury) czy Waldemar Szwiec (pseudonim Robot), prowadząc intensywne działania na rzecz uwolnienia ojczyzny spod jarzma hitlerowskiej niewoli. Michniów, wioska licząca wówczas około 500 mieszkańców i niespełna 100 zagród, na początku Kampanii Wrześniowej (w dn. od 3 do 7/8 IX 1939) gościła u siebie żołnierzy polskich kopiących okopy biegnące od gajówki do torów kolejowych. Jednak już dn. 8 IX pojawiły się we wsi zmotoryzowane kolumny Wermachtu, zajmując ją i włączając do kreihauptmannschaftu Kielce. Pierwsza pacyfikacja wsi miała miejsce 30 marca 1940 roku, kiedy to w odwecie za działalność dywersyjną oddziału majora Henryka Dobrzańskiego "Hubala" aresztowano ok. 100 mężczyzn. Po licznych przesłuchaniach w Szydłowcu, a następnie w Radomiu, zostali oni rozstrzelani na Firleju (4 IV). Nie powstrzymało to mieszkańców Michniowa przed działalnością konspiracyjną. Powracający do domu uciekinierzy przegranej wojny obronnej 1939 roku nadawali kształt zalążkom organizacji podziemnych. Podporucznik Hipolit Krogulec zaprzysiągł we wsi pierwszych członków Armii Krajowej i doprowadził do utworzenia 40-osobowego plutonu tej organizacji. Zorganizowany w 1943 roku michniowski oddział Kedywu wsławił się już w lutym tego roku, kiedy to oddział dywersyjny pod dowództwem porucznika "Nurta" Eugeniusza Kaczyńskiego i "Robota" Waldemara Szwieca zorganizował zakończoną powodzeniem zasadzkę na Baranowskiej Górze w pobliżu Skarżyska - Kamiennej. Zdobyto wówczas 7 niemieckich samochodów, broń oraz kasę koncernu "Hasag" z 100 tyś. zł. Partyzanci nie ponieśli strat w ludziach.

Po przybyciu do Michniowa Jana Piwnika, pseudonim "Ponury", "Donat" formowanie się zastępów partyzanckich ruszyło pełną parą. Luźne oddziały "Czerwonego Jurka", "Oseta", "Wilka", "Szorta", "Grota" i "Robota" (zgrupowany na Kamieniu Michniowskim) łączą się pod jego komendą na Wykusie, a Michniowianie dostarczają im żywności, amunicji, rekruta oraz informacji. Szczególne zasługi na tym polu zdobyła rodzina Materków. Owocna współpraca kończy się dn. 11 lipca 1943 r. Nocą wieś została otoczona przez podwójny kordon policji oraz żandarmów z 62 plutonu zmotoryzowanego pod wodzą Schustera. Z krzykiem i pod groźbą użycia broni hitlerowcy wyciągali bezbronną ludność przed domy i wpędzali do stodół Wątrobińskiego, Gila, Dulęby i Grabińskiego. Strzelano do mężczyzn, kobiet i dzieci, a ocalałych palono żywcem. Morderstwa łączyły się z rabunkiem chat i obór. Tej nocy w Michniowie zginęły 103 osoby, a 28 zostało aresztowanych (z tego 10 wysłano do obozów koncentracyjnych, a 18 wywieziono na roboty przymusowe do Niemiec). Wieść o zbrodni w Michniowie szybko dotarła do partyzantów, zgrupowanych na Wykusie. Niestety, odcinek 3 km, dzielący obóz od wsi, okazał się zbyt długi. Partyzanci po przybyciu na miejsce zastali tylko zgliszcza, szczątki ofiar oraz nielicznych ocalonych. Wielu z nich straciło swych najbliższych. W odwecie w nocy z 12 na 13 lipca oddział złożony z 100 ludzi pod dowództwem "Ponurego" zatrzymał koło Berezowa pociąg Kraków - Warszawa. W wyniku potyczki rannych lub zabitych zostało ponad 70 Niemców. Po stronie polskiej rannych zostało 5 żołnierzy: "Czarka","Witek", "Dań", "Gali" oraz "Dziuma". Na odpowiedź niemiecką nie trzeba było długo czekać. Jeszcze tego samego dnia oddziały policji ponownie wkroczyły do Michniowa. Tym razem zastrzelono bądź spalono żywcem 100 osób. Najmłodsza ofiara, bestialsko zamordowany przez hitlerowców Stefanek Dąbrowa liczył zaledwie 9 dni. 13 lipca został ochrzczony w kościele we Wzdole. Zginął wraz ze swymi rodzicami chrzestnymi. We wsi nie pozostał ani jeden budynek. Był to koniec Michniowa...
Już w czasie okupacji Michniów stał się symbolem męczeństwa społeczeństwa polskiego. Po wojnie podjęto starania celem zbudowania we wsi Muzeum Martyrologii Wsi Polskiej. Projekt został zwieńczony sukcesem. Obecnie można zwiedzać w Michniowie pamiątkowe muzeum oraz pomnik z 203 nazwiskami pomordowanych


Szlaki turystyczne


Szlak niebieski: Suchedniów - Berezów - Michniów - góra Kamien Michniowski - Źródło Burzący Stok - gajówka Opal - gajówka Kleszczyny - Suchedniów (15 km).
Szlak czarny: góra Barbarka - góra Kamień Michniowski (l km).

 

Autorki :Marciniak Malgorzata, Girgiel Karolina, Jarczynska Olga pod kierownictwem redakcyjnym Andrzeja Staśkowiaka

Materiał pochodzi ze Skarżyskich Zeszytów Ligi Ochrony Przyrody nr. 7

Zdjęcia Cezary Przeworski /autor strony